Zespół jelita drażliwego – leczenie

Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekła choroba, której powody nie są do końca znane, a co za tym idzie – trudno o jej skuteczne leczenie przyczynowe. Możemy natomiast łagodzić lub eliminować objawy i niwelować czynniki ryzyka, które mogą prowadzić do związanych z chorobą dolegliwości bólowych i innych zaburzeń funkcjonowania organizmu.

Podstawowy cel leczenia to ograniczenie lub wyeliminowanie związanych z IBS dolegliwości, które są dla osoby chorej bardzo uciążliwe i utrudniają codzienne funkcjonowanie. Leczenie obejmuje zmianę diety, stylu życia, stosowanie środków farmakologicznych i pomoc psychologiczną.

Rola diety

Sposób żywienia nie zawsze jest jednym z czynników choroby, ale niektóre pokarmy mogą nasilać dolegliwości, dlatego dla każdego pacjenta jadłospis ustala się indywidualnie, w zależności od występujących objawów. Każda z postaci IBS – zaparciowa, biegunkowa czy mieszana – wymaga wdrożenia innego typu diety. Przy postaci biegunkowej należy wyeliminować źródła sorbitolu i mannitolu (czyli produkty zawierające słodziki, gumy do żucia, jogurty i niektóre przetwory spożywcze), ponieważ przyczyniają się one do powstawania i nasilania biegunki. Należy też ograniczyć spożycie kofeiny oraz produktów bogatych w tłuszcze i błonnik. Pieczywo białe jest przez osoby dotknięte IBS tolerowane lepiej niż razowe, pomocny może okazać się także ryż, zalecany przy biegunkach. Spośród owoców na jelita najkorzystniej działają banany, a warzywa najlepiej spożywać w formie gotowanej. Dużą rolę w terapii odgrywa autoobserwacja chorego, która pozwoli mu stwierdzić, które produkty spożywcze wywołują objawy zespołu jelita drażliwego, a które są obojętne lub działają korzystnie 1.

Przy postaci zaparciowej IBS chory powinien z kolei uwzględnić w diecie produkty bogate w błonnik, który pobudza perystaltykę jelit. Należy unikać białego pieczywa, ryżu, bananów, a spożywać pieczywo pełnoziarniste, kasze, mieszanki musli, dużo warzyw i owoców.

Chorym często poleca się stosowanie diety eliminującej cukry: fruktozę i fruktooligosacharydy, a także dietę bezglutenową oraz eliminację FODMAP, czyli cukrów krótkołańcuchowych. Wskazane jest ponadto wykluczenie z jadłospisu potraw ciężkostrawnych, smażonych, pikantnych, tłustych (zarówno mięs i wędlin, jak i nabiału), mocnej kawy i herbaty, alkoholi, produktów czekoladowych i większości innych słodyczy. Duże znaczenie w leczeniu ma regularność spożywanych posiłków, jedzenie częstsze, ale w niewielkich porcjach oraz unikanie pośpiechu podczas posiłków 2.

Leczenie farmakologiczne

  Podczas leczenia farmakologicznego wybór leków dostosowuje się do konkretnej postaci IBS. Stosowane są środki rozkurczające mięśnie gładkie (takie jak Buscopan), agonisty i antagonisty receptorów serotoninowych oraz leki przeciw wzdęciom; w niektórych przypadkach sprawdzają się również antybiotyki i leki przeciwdepresyjne. Przy postaci zaparciowej podaje się ponadto antagonisty receptora opioidowego, leki przeczyszczające, pęczniejące, osmotyczne, antagonisty receptora 5-HT4 oraz prostaglandynę E1. W przypadku biegunki lekarz może przepisać leki zwiększające objętość stolca, środki przeciwbiegunkowe lub antagonisty receptora 5-HT3 3.

Inną możliwością leczenia jest podawanie probiotyków, prebiotyków, synbiotyków lub przeszczep kału. Umożliwia to poprawę w zaburzeniach mikroflory przewodu pokarmowego polegających na zmniejszeniu lub zwiększeniu liczby bakterii przewodu pokarmowego albo zmianie ich proporcji4.

U kobiet, szczególnie w okresie pomenopauzalnym, na układ pokarmowy korzystnie wpływa melatonina. Jest to związane z faktem, że działa ona rozluźniająco na mięśnie gładkie, a jej wydzielanie zmniejsza się wraz z wiekiem.

Pomoc psychologiczna – ważny element leczenia

  Nawet u 70-90% chorych na IBS występują zaburzenia psychiczne o różnym nasileniu5. Przy dysfunkcjach emocjonalnych, psychicznych lub psychosomatycznych zaleca się psychoterapię (terapię poznawczo-behawioralną, hipnoterapię), a czasem również leki psychotropowe, przeciwdepresyjne i zioła.

Do innych zaleceń należy uprawianie aktywności fizycznej – na poziomie intensywności dostosowanym do możliwości chorego. Wpływa ona pozytywnie na funkcjonowanie układu nerwowego i pokarmowego, eliminuje stres i odwraca uwagę od dolegliwości brzusznych.

Leczenie objawowe to dla większości cierpiących na IBS szansa na normalne funkcjonowanie. 70% chorych prezentujących łagodne nasilenie objawów powinno zmodyfikować swoją dietę i styl życia oraz poszerzać swoją wiedzę o zespole jelita drażliwego. Przy umiarkowanym nasileniu objawów (25% chorych) polecane jest dodatkowo leczenie farmakologiczne i psychoterapia. Dopiero w przypadku ciężkiego nasilenia objawów (5% przypadków) należy zastosować opiekę specjalistyczną6.
Źródła:
    1. https://dietetycy.org.pl/dieta-gdy-cierpisz-na-zespol-jelita-drazliwego-ibs/
    2. https://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/111607,dieta-fodmap-dieta-zalecana-w-zespole-jelita-drazliwego
    3. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.14, https://esculap.com/publication/151873/zesp-jelita-draliwego
    4. https://esculap.com/publication/151873/zesp-jelita-draliwego
    5. http://www.zespol-jelita-drazliwego.pl/
    6. https://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(05)00157-6/pdf

Zobacz również: